Verslag door Kirsten:

Georganiseerd door Uit je QRitisch in Nijmegen, 22 mei 2025

Het evenement werd als volgt aangekondigd: “De vrijheid van meningsuiting staat ook in ons land in toenemende mate onder druk. Soms gaat het om ‘echte’ overheidscensuur, zoals we zagen toen het Ministerie van VWS en het RIVM de onafhankelijke geluiden over de coronavaccins op de sociale media probeerde te beperken. Voorbeelden als deze vanuit onze overheid, aangevuld met een indirecte dwang vanaf de top binnen vele publieke en semipublieke instituties, leidt tot nog een vorm van censuur, namelijk ‘zelfcensuur’. We zagen en zien dat velen hiervoor kiezen, wanneer het uitspreken van de eigen mening gevolgen kan hebben voor baan en bestaanszekerheid. Daarnaast is er de angst om gecanceld te worden en neergezet te worden als ‘wappie’ of zelfs ‘extremist’.

Deze vormen van censuur beperkten zich niet tot de coronatijd. Inmiddels zijn er vele dossiers waarbij er een duidelijke ‘voorkeursmening’ bestaat (…). Hier speelt dezelfde dynamiek en wordt het steeds minder geaccepteerd om een andere mening te hebben: een zeer ongewenste en ongezonde ontwikkeling!

In deze lezing gaat Jona Walk het hebben over de mechanismen die daar achter zitten en de schade die het doet aan de democratie en onze rechtsstaat. Maar de avond is vooral bedoeld om te laten zien hoe we deze kwalijke ontwikkeling kunnen beïnvloeden door er zelf wat anders tegenover te zetten. Wat kunnen wij doen om onze samenleving veiliger te maken, zodat tegenspraak blijft bestaan en er weer een evenwichtig speelveld van meningen ontstaat? Hoe kunnen we elkaar helpen om moedig te spreken én moedig te luisteren?”

Vierde Golflid Kirsten van Tongeren was aanwezig bij deze lezing en deelt haar impressie hierna:
“Het was een verhelderende en moedige bijdrage aan het publieke debat over vrijheid van meningsuiting en de dreiging van censuur in onze samenleving. Jona Walk wist haar wetenschappelijke achtergrond moeiteloos te combineren met een scherpe maatschappelijke analyse, wat leidde tot een avond die zowel inhoudelijk sterk als persoonlijk inspirerend was. Wat deze lezing bijzonder maakte, was de manier waarop Jona moeilijke thema’s als overheidsdruk, zelfcensuur en maatschappelijke polarisatie benaderde: dit doet zij met nuance en openheid. Haar eigen persoonlijke queeste verweefde zij met humor en scherpte in haar verhaal. In plaats van te vervallen in simplificaties of tegenstellingen, pleit zij juist voor het gesprek aangaan – ook als het schuurt. Haar waarde van de ‘radicale dialoog’ bleek geen abstract ideaal, maar een concrete uitnodiging aan iedereen in de zaal om weer ruimte te maken voor echte tegenspraak.

Jona sprak met overtuiging, maar zonder dogmatisch te worden. Het bleef niet bij het benoemen van de problemen, zoals de afname van het maatschappelijk debat rondom corona, klimaat en geopolitieke thema’s, maar ons werden ook handvatten geboden om zelf bij te dragen aan een gezonder publiek discours. Haar pleidooi voor moed, zowel in spreken als in luisteren, raakte duidelijk een snaar bij het publiek.

Deze lezing was niet alleen informatief maar bracht ook Jona’s zorgen over de pijnlijk duidelijk geworden patronen bij meerdere thema’s in de samenleving over. Toch was het bovenal het een hoopgevende en moedgevende avond. Trouw blijven aan jezelf, aan de waarden waar je voor staat en die je drijven, ook als het ‘Oog van Sauron’ (uit Tolkien’s In de ban van de ring) je in zijn vizier heeft – dat vergt enorme dapperheid. Jona liet zien dat wetenschap, moed en menselijkheid hand in hand kunnen gaan. Inspirerend voor iedereen die zich zorgen maakt over de staat van onze democratische ruimte en op zoek is naar manieren om daar op een constructieve manier iets tegenover te zetten.

Voorafgaand aan de lezing trof ik Jona. Ze was wat bezorgd: zou het vanavond niet een té kritisch publiek voor deze lezing zijn? Deze zorg bleek onnodig: ze werd op handen gedragen en kreeg juist ruggensteun voor haar zoektocht naar radicale dialoog. Support die zij hopelijk gevoeld heeft, en haar inspireert om door te gaan met wat haar te doen staat. Moge haar dromen vleugels krijgen en haar ambities werkelijkheid worden – een lezing die daarover zal gaan is iets om nu al naar uit te kijken!”