Moderator Robert Vernooy opende de avond met de oproep aan het publiek om te letten op onze wijze van reageren, want “vrede begint (en eindigt misschien ook) met de manier waarop we met elkaar praten”. Daarna begon Ewald Engelen zijn betoog over Oorlogsmythen, dat hij schreef uit verbazing en verbijstering over het heersende narratief over de militarisering, waarvan hij wist dat het niet klopte.

Ewald Engelen over afbraak van de verzorgingsstaat door de militarisering
Na de consensus van de ‘kletsende klasse’ rond de bankencrisis van 2008, de eurocrisis en de coronacrisis (met onnodige lockdowns en vaccindwang) volgde sinds de inval in Oekraïne het verhaal: “het is geen oorlog, maar ook geen vrede meer, want binnen drie tot vijf jaar zal Rusland Europa aanvallen”. Daarmee wordt een gigantische militariseringsoperatie gelegitimeerd vanwege een land dat in vier jaar met moeite 20% van Oekraïne veroverde. Hoezo een te verwachten grootschalige invasie van een Navo-lidstaat? We worden bang gemaakt opdat de regering 43 miljard per jaar voor Defensie kan uittrekken wat om een gigantische verschuiving van publieke middelen naar massieve bewapening vraagt, terwijl de Navo nu al 3x zoveel wapentuig heeft als Rusland. De gezochte financiering uit lopende uitgaven betekent de facto de afbraak van de verzorgingsstaat: de WW-uitkering gaat van 24 naar 12 maanden, de zorgpremie moet omhoog en de AOW zou pas vanaf 71 jaar ingaan, de hoogste leeftijd van Europa. Nu ook de linkse partijen hebben getekend voor ‘legergroen’, verdampt het veel grotere bedrag dat de groene en sociale agenda vergt, zonder dat dit ooit aan het electoraat is voorgelegd.

Wat betekent dit voor de civilisatie? Een verzorgingsstaat vraagt om zachtheid en affectie. Engelen verwijst naar het opkomend fascisme na WOI: jonge mannen die door geweldssocialisatie verhardden tot getraumatiseerde soldaten, niet meer passend binnen de civiele codes. De paramilitarisering van de jaren 20 en 30 mondde uit in WOII. Oorlog creëert nieuwe oorlogen, terwijl we juist een stap naar verdere beschaving nodig hebben.

Chris de Ploeg: in het licht van kolonialisatie
Als linkse student schreef hij ten tijde van het Oekraïne-referendum al Ukraine in the crossfire, toen het frame ‘alleen extreemrechtse gekkies stemmen nee’ luidde. Daarin analyseert hij de crisis als proxy-oorlog en legt hij de schuld niet alleen bij Rusland, maar ook bij westerse belangen, de NAVO en neoliberale hervormingen.

Ook hij acht het onrealistisch dat Rusland Europa zal aanvallen. Hetzelfde gold in de Koude Oorlog, die op een ander vlak echter bloedheet was: de in die tijd aangeschafte wapens werden volop gebruikt voor oorlogen in voormalige koloniën als Vietnam, Korea, Angola, Mozambique. Het ging om goedkope arbeid en land dat werd uitgebuit voor grondstoffen. Net zoals wapens nu worden gebruikt in o.a. Jemen en Palestina. Oekraïne is al verkocht aan de VS: in ruil voor wapens ligt er een enorme claim op de grondstoffen. Oekraïense mainstreamkranten schrijven over de uitverkoop aan het Westen. De VS is de grootste imperialistische mogendheid ter wereld die van aangesloten landen wingewesten maakt.

Hij wijst erop dat het liberale parlementarisme nooit bedoeld was voor de hele bevolking, maar voor de kleine bovenlaag van rijke witte mannen met privaat bezit. Liberalisme is de dominante ideologie van het kapitalisme. Na elke liberale revolutie volgde een explosie van slavernij, genocide en landroof. Pas met de Franse Revolutie en de Rechten van de mens kantelt dat wanneer slaven in Haïti die rechten ook opeisen en deze beweging doorsijpelt naar Parijs. Daarna volgt de reactionaire Contrarevolutie en beschermen liberalen steeds meer hun eigen bezit. Het brengt hem tot de uitspraak “de Navo is de knokploeg van het kapitalisme.”

Antimilitariseringsgeluid wordt geweerd uit het publieke debat
De kletsende klasse bevolkt de instituties en heeft het monopolie op de waarheidsdefinities. Hun universitaire opleiding zorgde voor een sociaal-liberale socialisatie. Deze ‘professional managerial class’ gelooft dat het Westen vrede waarborgt en de EU een vredesproject is. Zij hebben een goed leven voor zichzelf weten te creëren, maar hebben met hun neoliberale beleid de verzorgingsstaat uitgekleed. De daardoor beschadigde werkende klasse gelooft hen niet meer.

Vanaf 1995 had Engelen een stem in het publieke debat; er was ruimte voor tegengeluid. Tot de inval in Oekraïne: sindsdien mag er maar één stem klinken, een zorgelijke ontwikkeling. Universiteiten, media, zelfs de Groene Amsterdammer met haar oude reputatie van systeemkritiek: het zijn staatsmedia geworden die het ‘elite-narratief’ van de kletsende klasse reproduceren, ten dienste van de militarisering. Idealiter vormen de media de tegenmacht door het dominante narratief tegen te spreken en zo uit te dagen om met betere argumenten te komen. De pluriformiteit is echter verdwenen, en de eenvormigheid is tenenkrommend. Wie zoals Engelen en Ploeg tegengas geeft, geldt als nestbevuiler en krijgt geen podium. Teken van hoop is dat kritische burgers  steeds vaker van zich laten horen.
Chris Ploeg noemt de media propagandistisch: ze bedrijven ‘manufacturing consent’, het kunstmatig manipuleren van de publieke opinie. En bedenk: lezers zijn niet de klant maar het product; de adverteerders zijn de klant, en goede relaties met de regering leveren ‘scoops’ op.

Waakzaam zijn
Sinds 2008 verkeert het sinds de jaren 70 dominante neoliberalisme in crisis. Even leek de Green Deal een herverdeling tussen rijk en arm te brengen, maar met corona ging dat geld op aan het compenseren van de gevolgen van het coronabeleid. Vervolgens werd geopolitieke veiligheid het excuus om het neoliberalisme met dictatoriale instrumenten weer steviger in het zadel te helpen. Zorgelijk is dat juist de mensen die verandering kunnen brengen meegaan in dit narratief: Thomas Piketty levert een blauwdruk voor vergroening, maar zwijgt over de militariseringskosten die dat blokkeren. Kritiek daarop raakt immers de kern van het neoliberale systeem.

Engelen en Ploeg roepen op tot basale argwaan. Zodra de overheid zich beroept op ‘de’ wetenschap, moet er alarm afgaan. Zoek de dissidenten en de platforms waar iets anders wordt beweerd, en ga face-to-face in gesprek.

En let op: de grote vijand ‘binnen’ is het fascistisch militarisme. De Wet op Defensiegereedheid (Wodg) schuift democratische bezwaarprocedures terzijde; de Eerste en Tweede Kamer formaliseren daarmee het buitenspel zetten van zichzelf. Onder het mom van ‘de democratie beschermen’ moet democratische inspraak worden vermeden.