Coronasporen, de podcast

‘Coronasporen’ is een podcast van de Vierde Golf, vereniging voor een crisisbestendige democratie. In het gelijknamige boek (een uitgave van Boven Peil i.s.m. de Vierde Golf) schrijft filosoof René ten Bos in zijn voorwoord over de coronatijd: ‘Vriendschappen zijn gesneuveld, familierelaties uiteengevallen, het vertrouwen in wetenschap en andere instituties is geëxplodeerd.’ De coronacrisis is ‘een echte splijtzwam’ in onze samenleving geweest, aldus Ten Bos.

‘Coronasporen’ biedt ruimte voor ervaringen van mensen die vooral onder de maatregelen hebben geleden, niet onder het virus zelf. In de coronacrisis was voor dit soort geluiden heel weinig ruimte. De verhalen zijn bedoeld als inspiratie tot persoonlijke uitwisseling én onderlinge verbinding. Zodat we polarisatie tegengaan en deze crisis met elkaar diepgaand kunnen evalueren. Om het een volgende keer anders te kunnen doen.

Aflevering 1: Podcast met Rosalie Smit. Hier te beluisteren.

Rosalie Smit, medeoprichter van de Vierde Golf, vertelt in deze eerste podcast ‘Coronasporen’ hoe ze zich begin 2020 al snel vervreemd voelde van haar ‘politieke familie’. Een jaar later was ze voorzitter van het online gehouden GroenLinks-congres, op de dag dat de avondklok werd ingevoerd. En niemand had het daarover… Ze zocht contact met partijgenoten die zich ook verbaasden over het uitblijven van kritiek vanuit links op wat zij consequent ‘restricties’ noemt (dus geen ‘maatregelen’). Deze groep van zes ‘linkse ontheemden’ wilde een maatschappelijke positie innemen, vanuit progressieve waarden én bezorgdheid over de democratische rechtsstaat. Zo ontstond de Vierde Golf.

Rosalie Smit en moderator Marc van Bijsterveldt spreken over ontheemding, verdriet en verontwaardiging. Over weggezet worden als iemand ‘die moeilijk doet’, als ‘dwarsligger’ die ‘niet solidair’ is, en over het dehumaniserende effect van de QR-code. Maar ook over een nieuwe activistische energie om te blijven staan voor je principes. Rosalie wist toch weer nieuwe wegen te vinden naar verbinding, ook in een sterk gepolariseerde politieke omgeving.

Aflevering 2: Podcast met Paul. Hier te beluisteren.

In deze podcast gaan we in gesprek met Paul.

Paul raakte zijn baan, veel vrienden, en vooral zijn vertrouwen in de democratie, de rechtsstaat en de media kwijt. En voor een groot deel ook zijn vertrouwen in de medische wereld, in instituties zoals universiteiten en het RIVM. En dat veel van zijn medemensen dit allemaal kritiekloos lieten gebeuren, stelde hem diep teleur.

In de bundel ‘Coronasporen’ vertelt Paul hoe hij – al vanaf het begin van de coronaperiode – niet begreep waarom vrijwel iedereen om hem heen zich gedroeg alsof de builenpest was uitgebroken. Paul werkte destijds bij de overheid, in een omgeving waar de restricties gehandhaafd werden. Van hem werd verwacht dat hij daarin meeging. Handhaving betekende een langdurige inperking van grondrechten. Hij had hier moeite mee en vond het naïef, hoe mensen klakkeloos leken te geloven in het nut van de verschillende maatregelen. Hij zag juist hoe de maatregelen veel psychologische en economische schade veroorzaakten. En hoe dat erger en erger werd naarmate de maanden en jaren verstreken.

Mede daarom probeerde hij zijn twijfels te bespreken met collega’s, maar hij vond geen gehoor m.b.t zijn zorgen. Uit ieder gesprek bleek dat de anderen zich niet druk maakten over de aantasting van de grondrechten. Ze zagen niet hoe beperkt het risico van het virus was. En hoe steeds duidelijker zichtbaar werd hoe zinloos de restricties waren en hoeveel schade deze restricties wél veroorzaakten. De overheidsafdeling waar hij werkte was er officieel om maatschappelijke ontwrichting tegen te gaan. Maar nu veroorzaakte deze zelfde overheid juist ontwrichting op een ongekende schaal.

Hij vroeg zich af hoe kon het, dat niemand dit zag…?

In de tijd daarna zakte Paul steeds dieper weg in gewetensnood maar ook eenzaamheid. Niet alleen omdat zijn voorheen gewaardeerde collega’s hem niet begrepen. Maar ook omdat hij als alleenstaande langdurig eenzaam in zijn huis opgesloten werd. Het beeldschermwerken vond hij na verloop van tijd afschuwelijk.

Steeds vaker bekroop hem het gevoel dat hij radicaliseerde. Een andere gedachte was dat hij gek aan het worden was. Hij herinnerde zich de uitspraak van een jeugdvriend: “stel je voor dat de hele wereld denkt dat je gek bent, en jij weet als enige dat dat niet zo is…” 
Was hij gek aan het worden? Of was de wereld gek geworden? En wat als de wereld inderdaad gek was geworden, wat moest hij dan? Luister naar het kwetsbare verhaal van Paul in deze indringende podcast over uitsluiting en eenzaamheid.

Aflevering 3: Podcast met onderzoeker Lotte Schrijver

Deze opname is onderdeel van een onderzoek van Lotte Schrijver, communicatiewetenschapper aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en Wageningen Universiteit.

Voor haar onderzoek interviewde zij mensen die kritisch waren op de coronamaatregelen. Centraal staat waarom zij kritisch waren en welke invloed de pandemie heeft gehad op hun zelfbeeld, hun omgang met media en hun kijk op andere maatschappelijke onderwerpen.

De geïnterviewde is lid van de Vierde Golf. Hij spreekt op persoonlijke titel en blijft op eigen verzoek anoniem. Herkenbare persoonsgegevens zijn daarom uit de opname verwijderd.

In de podcast wordt verwezen naar de volgende BBC documentaire:

‘The Century of the Self’. Kijk hier!