Op 5 juni 2025 vond de lancering van ‘Coronasporen. Verhalen uit een samenleving onder druk’ plaats in de congreszaal van Antropia in Driebergen, een bijzondere avond met naast het benoemen van de noodzaak van leren in het belang van de democratie ook veel aandacht voor het erkennen van pijn als voorwaarde voor empathie en dialoog. Er was o.a. een toespraak van hoogleraar filosofie aan de Radboud Universiteit René ten Bos en cabaret van Maaike Dirkje Hop, waarna het eerste exemplaar werd uitgereikt aan Jeroen Bartelse, directeur van TivoliVredenburg en namens de cultuursector lid van het Comité Stilstaan bij corona.
De aanleiding voor het samenstellen van deze bundel is elders op deze site beschreven.

Dialoog?
Met het boek hopen we mensen te inspireren tot persoonlijke uitwisseling en onderlinge verbinding. Lezers worden uitgenodigd zich te verhouden met de verhalen en er met anderen over in gesprek te gaan. Ook willen we met het boek graag een aanzet geven tot verzoening, en zo verdere vervreemding en polarisatie tegen te gaan.

Dat is niet altijd eenvoudig: relaties zijn beschadigd, over en weer kan er sprake zijn van gekwetstheid en afstand. Mensen voelden zich onvoldoende of niet gehoord en gezien in hun zorgen. Er kan ongemak in het contact zijn omdat er sprake is van te groot onbegrip, of wellicht ook spijt vanwege gedane uitingen.

Achterin het boek staan aanwijzingen voor ‘Verbindende communicatie’, met daarbij een verwijzing naar meer oefeningen op de website.
We geven hier enkele verdiepende dialoogoefeningen die kunnen bijdragen aan herstel van relaties.

Lezers van Coronasporen worden ook van harte uitgenodigd om hun reactie te delen, in wat voor vorm ook.
Hier kun je een reactie geven.

Reacties:

Elisa uit Rotterdam 14-12-2025: “Vlak nadat het boek ‘Coronasporen’ uitkwam, heb ik het besteld en opgehaald bij mijn boekhandel.

Onlangs ben ik het pas gaan lezen. Sommige verhalen grijpen mij zo aan, dat ik het boek weer voor een tijdje wegleg.

Begin 2021 had ik een telefoongesprek met de arbo-arts van mijn werkgever. Zoals velen werkte ik online vanuit huis. Ik vertelde over de waanzin, die ik ervoer en mij zo deprimeerde. Hij adviseerde mij dingen over mijn leven en de tijdgeest op te gaan schrijven, mede als therapeutisch doel. Dat heb ik (helaas) niet gedaan. In mei van dat jaar ben ik wel voor het eerst gaan demonstreren en kwam ik ontzettend veel lieve mensen tegen. Ook was ik in de gelukkige omstandigheid, dat ik in juli verhuisde naar een andere woonomgeving, waar ik veel gelijkgestemden ontmoette. Maar ook enorm veel bange mensen…

Vorige week had ik het met mijn jongste dochter over het eerste corona-jaar en vertelde haar, dat ik me er maar weinig van herinnerde. Ja, dat ze aan het einde van de zomer ineens zei: “Ik heb vanavond een feest.” O ja?, vroeg ik. “We gaan naar een illegale rave.” Geweldig vond ik dat. Na het lezen van enkele bijdragen in ‘Coronasporen’, kwamen er toch meer (weggedrukte) herinneringen boven.

O.a. over mijn ‘wandel-oma’ Hilde, die in 2020 drie maanden opgesloten heeft gezeten in haar kamer van het verzorgingshuis. Voordat corona uitbrak, bezocht ik haar wekelijks. We gingen dan wandelen, deden spraak-oefeningen (ze had afasie, maar was geestelijk nog haarscherp) en ik las een column uit de Margriet voor. Ineens was dat over. Als doekje voor het bloeden, stuurde ik haar elke week een mooie kaart, die ik helemaal vol schreef. Vanaf eind april stuurde ik haar, via de iPad van de afdeling (die ze eindelijk hadden aangeschaft), elke week een door mij voorgelezen en opgenomen column, zodat ze in ieder geval mijn stem nog eens kon horen. In april en mei heb ik regelmatig, met mijn dochters, op een afgesproken tijdstip naar haar gezwaaid. Hilde woonde op de derde verdieping, dus of ze ons daadwerkelijk gezien heeft?

Wat later mocht haar zoon voor het eerst op ‘raambezoek’. De gekte voorbij…

Nooit zal ik de eerste keer, dat ik Hilde weer mocht bezoeken, vergeten. Dat was eind juni 2020. Ze herkende me gelukkig nog wel, maar was verder apathisch. Toen ik naar huis wilde gaan, klampte ze zich huilend aan mij vast. Later vertelde haar zoon, dat zij al die tijd gedacht heeft, dat ze wat fout gedaan had en dat ze daarom geen bezoek meer kreeg…

Wandelen met de rollator kon ze daarna niet meer. Het heeft maanden geduurd, voordat ze, in de rolstoel, weer naar buiten en op straat wilde/durfde. Ook bij mooi weer bleef ze liever op het terras van het verzorgingshuis. In september 2021 is zij, 98 jaar oud, in haar slaap overleden.

Het boek zet mij aan om mijn persoonlijke herinneringen toch op te gaan schrijven. Ik heb mijn agenda’s uit die tijd nog. Dus dat is een mooie uitdaging voor de eerste maand van het nieuwe jaar. 🙂

Dank, nogmaals, voor het verzamelen van de verhalen en het uitbrengen van het boek!”
N uit Utrecht 30-11-2025: “Na het met enige tegenzin beluisteren van het interview over Coronasporen bij De Nieuwe Wereld heb ik het boek gekocht. Zelf maakte ik andere keuzes in de coronatijd en had weinig begrip voor degenen die protesteerden, het kwam asociaal over. Maar ik ben getroffen door de verhalen en begrijp nu veel beter hoe dat voor jullie geweest is. Dat het niet alleen ‘wappies’ waren die voor hun eigen ‘wellness’ opkwamen, maar dus ook om een groep voor wie het strijden voor grondrechten een belangrijk motief was. En dat dit tot veel pijn en eenzaamheid in het persoonlijk leven geleid heeft. We hebben er als gezin een lang gesprek over gevoerd.”
A uit Noordoostpolder 5-11-2025: “Ik vond het heel intens om Coronasporen te lezen, het was zwaar om weer aan die periode terug te denken door de verhalen. Het boek geeft goed weer hoe de mensen die het niet eens waren met het beleid die tijd beleefd hebben, en met welke gekte we te maken hadden. En bizar dat de samenleving dit nu weer zo makkelijk achter zich laat…”
K & E uit Gelderland 28-10-2025: “Vrienden uit de Randstad deden mee met demonstraties in coronatijd, wat wij met vervreemding aanhoorden. In onze regio waren we er eigenlijk niet zo mee bezig, het leven ging grotendeels door. Om hen alsnog beter proberen te begrijpen lazen we het boek, en het bracht ons tot onze verrassing diepgaande empathie. We hebben er voor het eerst op een andere, echt open manier over kunnen praten. Het is alleen daarom al een waardevol boek dat kan helpen om familie- en vriendenrelaties die deuken hebben opgelopen, weer te helen!”
Arthur Labree 21-7-2025: “Een magnifieke verzameling verhalen die de geschiedenis vertellen van een van de donkerste perioden na de Tweede Wereldoorlog. Hoe een virus de wereld tot waanzin dreef. Een boek dat eigenlijk iedereen zou moeten lezen en toch zal dit niet gebeuren. De groep die actief of passief meedeed was te groot, de cognitieve dissonantie ook. Alleen een klein clubje leek de absurditeit van de situatie te zien. We hebben er veel van geleerd: over het failliet van de rechtstaat, van de medische wetenschap, van de politiek. Over het failliet van de macht en het ontbreken van tegenmacht, over massapsychologie en totalitarisme, over de mechanismen die de wereld besturen. Overal hetzelfde geluid, dezelfde maatregelen, dezelfde propaganda, dezelfde demonisering, dezelfde machtspolitiek, dezelfde waanzin die werd verspreid. We weten inmiddels hoe een PCR-test werkt, wat een Qualy is, waar Gain-of-Function-onderzoek voor is, wat het Coronaherstelfonds eigenlijk is. We weten de cijfers te vinden en we weten dat er weinig mensen zijn die dat een zier interesseert. (…) Vrijwel alle mensen conformeren zich en doen wat er gezegd wordt. We weten ook dat het de volgende keer weer zal gebeuren: het failliet van de moraal wordt niet geadresseerd. Beschouw de covid-coupe eens als een test: een experiment om te zien hoe ver de macht kan gaan. Wat kan de mens nog meer angst aanjagen dan een virus? En vraag je altijd af: cui bono? Wie spint er garen bij?”
Anoniem op 7-7-2025: “Vanwege mijn werk zat ik in een setting met medisch geschoolde collega’s. Zij hadden geen twijfels, geen vragen en leken alle vertrouwen te hebben in de interventies om dat virus te bestrijden. Dan had ik ook geen reden om te twijfelen, besloot ik, en daarmee besloot ik ook het gesprek niet aan te gaan. (…) Nu zie ik dat ik mezelf ontzettend tekort heb gedaan. Dat ik veel meer had mogen delen over alles wat er zich in mijn binnenwereld afspeelde. Ik wilde de verbinding behouden en cijferde mezelf weg, maar dit leidde uiteindelijk juist tot een gebrek aan verbinding en een intense eenzaamheid.”
Onbekend op 3-7-2025: “Ik kocht het boek met de hoop herkenning te vinden in de verhalen. Ik heb nog even getwijfeld: waarom deze periode weer oprakelen? Maar mijn nieuwsgierigheid en behoefte aan herkenning waren sterker. Ik weet door mijn werk hoe waardevol het kan zijn te weten dat je niet de enige bent die deze periode als moeilijk, vervreemdend en eenzaam heeft ervaren. En hoe helpend het kan zijn dat anderen wel de woorden weten te vinden voor iets wat je zelf maar moeilijk kunt uitdrukken.”
Onbekend op 22-6-2025: “Ik hoorde dat hij het boek in stukjes las, en vaak even stil moest huilen. Zowel van herkenning, als van verdriet over het beroerde gevoerde beleid en de weigering van overheden om het écht onder ogen te zien en ervan te leren.”
Anoniem op 17-6-2025: “Door het boek ben ik me gaan afvragen of ik die periode onder een steen geleefd heb. Hoe kan het dat ik mezelf die vragen niet heb gesteld die de mensen in deze indrukwekkende ervaringsverhalen zichzelf wél stelden? Hoe kan het dat ik gewoon ben meegegaan in de stroom, in goed vertrouwen? Ik denk dat ik een volgende keer niet meer zo volgzaam zal zijn”
Peter op 15-6-2025: Voor de presentatie van ‘Coronasporen. Verhalen uit een samenleving onder druk’ schreef light verse-dichter Peter van der Vlis drie versen:

Bill Gates

Frambozenjam brengt aan de mensheid veel schade
Het stikt van de gifstoffen in marmelade
Men maakt het van overheidswege niet ruchtbaar
Van appelmoes worden veel vrouwen onvruchtbaar

Bill Gates infiltreert in de jam-industrie
Althans, dat beweert de compôte-theorie

Desinformatie

Het avondklok-experiment
Gepresenteerd als axioma
Een sterftekans van 3 procent
Dat prikje neem je voor je oma
Het virus gaat niet door de lucht
Een mondkapje remt de roulatie
Sinds Covid ben ik erg beducht
Voor overheidsdesinformatie

Coronasporen

Verlaten straten en kantoren
Beleid bepaald door de doktoren
Voor leed van jongeren geen oren
Protesten die ze steeds weer smoren
Op Twitter, Facebook de censoren
Dus tegenstemmen niet te horen
De vriendschappen die zijn verloren
Dat zijn de coronasporen
Petra op 5-6-2025: “Ik las het oprecht met ontroering, wat een heilzame toon in het willen erkennen van alle geleefde ervaringen. Ik ga het boek cadeau doen aan mijn ‘wappievriendin’ die ik gevoelsmatig af en toe kwijt was tijdens de coronatijd maar die ik nu beter begrijp”.