Democratische processen en elementaire vrijheden in Nederland staan onder druk. Het overheidsbeleid tijdens de coronapandemie leidde ertoe dat de grondwet bijna twee jaar ‘in de ijskast’ werd gezet. Parlement en media oefenden hun controlerende functie niet uit. Vreedzame demonstraties werden uit elkaar geslagen en kritische burgers gecensureerd.
Hetzelfde patroon keert telkens terug, wie er ook aan de macht is. Een probleem wordt bestempeld als ‘crisis’, wat de grondslag vormt voor drastische maatregelen waaronder inperking van grondrechten. Besluitvorming is vaak verscholen achter cijfers en modellen van door de overheid benoemde experts, zonder ruimte voor de mening van burgers met een ander perspectief. De overheid blijkt geen betrouwbare partner, zoals ook zichtbaar was bij de Toeslagenaffaire en het Groninger gasdossier. Beleid wordt in toenemende mate bepaald binnen de EU, vaak achter gesloten deuren waar politici onder groeiende invloed staan van lobbyende multinationals en ngo’s.
Economische groei komt vooral de kapitaalkrachtige bovenlaag van de samenleving ten goede. Het is dan ook geen wonder dat de ongelijkheid toeneemt en een gezonde leefwereld onder druk staat.

Het moet en kan beter!

Zonder krachtige actie kruipt onze samenleving verder richting een autoritaire technocratie – een ‘expertocratie’ waarin het beleid wordt gedicteerd door een academische en bedrijfselite, zonder invloed van de gewone burger. Dat mag niet gebeuren. De geschiedenis leert dat vertrouwen op autoritaire leiders of een gewelddadige revolutie niet leidt tot een rechtvaardiger systeem, maar slechts tot verschuiving van de macht naar een nieuwe elite.

Het antwoord is een ander soort revolutie: een verandering van onderaf door mensen die de democratie opnieuw ontdekken als iets waar je zelf dagelijks mee bezig bent.
Mensen die samenkomen en het huidige systeem niet meer accepteren, maar eisen dat hun pluriforme stemmen worden gehoord en dat politici en overheidsinstanties weer publieke belangen gaan dienen.
Mensen die beseffen dat gebruik van hun grondrechten de beste bescherming tegen autoritarisme is, en zich verzetten tegen elke inperking hiervan.
Mensen die samen zorgen voor oplossingen in hun eigen gemeenschap voor elementaire behoeften zoals wonen, energie, voedsel, onderwijs, ouderenzorg.

Om een crisisbestendige democratie te bouwen is een fundamentele systeemverandering nodig.
De Vierde Golf wil deze verandering tot stand helpen brengen met debat, samenscholing en indien nodig geweldloos verzet. Wij onderscheiden hierin meerdere belangrijke actiepunten.

Het hart van een crisisbestendige democratie ligt in de ‘radicale dialoog’, altijd en met iedereen: een vrij en open debat waarin niemand wordt uitgesloten en alles besproken mag worden. In de praktijk wordt censuur altijd gepleegd ten behoeve van de zittende macht en grote financiële belangen.
Wij verzetten ons tegen verdere inperking van de vrijheid van meningsuiting, vaak vermomd als ‘noodzakelijk om desinformatie te bestrijden’: het is juist een bedreiging voor het functioneren van een democratie; het leidt tot afhaken, radicalisering of geweld. Er moet eerder meer dan minder ruimte komen voor het vrije debat. Omwille van de vrije meningsvorming, is het heel gezond om allerlei verschillende stemmen te horen.

Wij willen de macht van grote multinationale bedrijven op overheidsbeleid breken. Sommige megabedrijven zijn machtiger dan soevereine staten. Grote vermogensbeheerders, consultancyfirma’s en BigTech/ BigPharma/ BigFinance houden politici en ambtenaren in hun greep met denktanks, lobbyclubs en de belofte van goedbetaalde baantjes. Wij zetten ons in voor openheid en transparantie, tegen onnodig complexe wetgeving en voor maximale decentralisatie in besluitvorming. Want het beste beleid wordt op het eerst mogelijke niveau gemaakt: door het verkleinen van de afstand tussen de burgers en de macht kunnen we ervoor zorgen dat politici en instanties weer voor de gemeenschap gaan werken. Kleinschalige initiatieven met actieve burgerparticipatie dienen te worden gestimuleerd en gefaciliteerd.

Hierbij hoort een herbezinning op de rol van de Europese Unie. Samenwerking tussen Europese landen is van groot belang, maar de EU is een regeltjesfabriek geworden die via lobbyisten wordt gekaapt door commerciële belangen. Europa zou er juist bij gebaat zijn als de EU zich beperkt tot de hoofddoelstelling van internationale samenwerking, terwijl de uitwerking nationaal plaatsvindt met inachtneming van de omstandigheden en cultuur van ieder land. De diversiteit van Europa dient te worden gekoesterd, niet platgeslagen.

Niet meer maar minder geld naar de wapenindustrie. Het militair-industrieel complex staat aan de basis van vrijwel iedere oorlog en wordt daar beter van, ongeacht wie wint of verliest. Dat is zowel corrupt als corrumperend en vormt een obstakel voor een crisisbestendige democratie. Wij verzetten ons tegen de nieuwe wapenwedloop en een verdere militarisering van onze samenleving en willen dat de EU wordt aangesproken op haar oorspronkelijke doelstelling als vredesproject. Want vrede wordt niet bereikt door verdere bewapening maar door consequente inspanning voor internationaal recht, wederzijdse ontwapening en samenwerking.

Wij strijden voor het behoud van een gezonde en leefbare wereld voor mens en dier. Schone lucht, schoon water, voldoende goed voedsel, en ruimte om te bewegen moeten worden behouden voor toekomstige generaties. Natuurgebieden en cultureel erfgoed dienen te worden beschermd, zodat ze voor iedereen toegankelijk blijven. Wij willen de zorg hiervoor zo veel mogelijk houden bij de lokale gemeenschappen.
Wet- en regelgeving op dit terrein horen de burger te beschermen tegen grote bedrijven die hun macht willen gebruiken om de aarde uit te putten, en niet om de burger te controleren, belasten of bestraffen. De overheid moet ophouden met het bevoogden en disciplineren van mensen: zij dient geen gezondheidskeuzes voor ons te maken.

Democratie is vertrouwen, geen controlestaat. De overheid eist vanuit wantrouwen in de burger en met amper transparantie steeds meer controle over aspecten van onze persoonlijke levenssfeer. Dit is de omgekeerde wereld. Wij weigeren verdere inbreuk op onze persoonlijke keuzes, lichamelijke integriteit en privacy. De macht van de NCTV, AIVD en MIVD om surveillance te verrichten tegen Nederlandse ingezetenen moet niet verder worden uitgebreid, maar juist worden ingeperkt.

Stop technocratisch beleid. Adviezen van experts zouden enkel als informatiebron moeten dienen. Het idee van ‘de wetenschap volgen’ gaat voorbij aan hoe de wetenschappelijke methode werkt en miskent de noodzaak van een brede politieke en morele belangenafweging. Een ongezonde wisselwerking tussen overheidsinstanties, politici en media creëert nu een sfeer waar politiek beleid op basis van onderzoek of modellen niet mag worden bekritiseerd. Dit botst fundamenteel met democratie.
Wetenschap is nooit waardenvrij: modellen zijn gebaseerd op aannames; studie-uitkomsten zijn meestal op meerdere manieren te interpreteren. Gebruik van wetenschappelijke analyses in politiek debat vraagt om radicale transparantie: open source data, uitleg van onderliggende aannames, openbaarmaking van belangen van betrokken wetenschappers en bedrijven.

Wij strijden voor een maatschappij met een rechtvaardiger welvaartsverdeling. Onze economie is steeds meer ingericht voor mensen die hun vermogensrendement willen maximaliseren zonder waarde te creëren. Betekenisvolle banen in zorg, onderwijs, publieke dienstverlening en praktische beroepen horen beter gewaardeerd en beloond worden. Door de technocratie aan te pakken en regelgeving terug te dringen, kunnen veel overbetaalde ‘bullshitbanen’ verdwijnen. De winstbelangen van grote private partijen horen niet thuis in bedrijfstakken met een belangrijke maatschappelijke functie, zoals zorgverlening, kinderopvang, post, communicatie, onderwijs en energievoorziening.

Dit systeem moet omver.
Het huidige systeem is vastgelopen en biedt geen oplossingen voor de grote vraagstukken van deze tijd. De machthebbers komen keer op keer met maatregelen die onze vrijheid inperken en de ongelijkheid vergroten.
Het is tijd voor democratische hervorming: door actieve burgers die radicale dialoog aangaan, die staan voor hun grondrechten en een gelijkwaardige machtsverdeling opeisen.
Het is tijd om gezamenlijk te strijden voor een crisisbestendige democratie.